Soewarto Moestadja: “De Javaanse diaspora is gebracht”

Herkomstlanden worden zich meer bewust van de waarde van diaspora, maar hoe groot de eigen diaspora is, is vaak niet bekend. Met deze wetenschap vertrok minister Soewarto Moestadja de vorige maand naar Jakarta waar de tweede editie werd gehouden van de Indonesische Diaspora Congres.

Soewarto Moestadja: “De Javaanse diaspora is gebracht”

Herkomstlanden worden zich meer bewust van de waarde van diaspora, maar hoe groot de eigen diaspora is, is vaak niet bekend. Met deze wetenschap vertrok minister Soewarto Moestadja de vorige maand naar Jakarta waar de tweede editie werd gehouden van de Indonesische Diaspora Congres.

Uit De Ware Tijd van dinsdag 21 januari 2014 door Charles Chang.

Moestadja die op uitnodiging van de Indonesische regering afgereisde, had zich op twee speeches voorbereid, maar die werden tijdens het congres omgezet in een plenaire zitting met als thema: 'Indonesia’s Global Footprints in the World Community'. Toch was het hem gelukt om de kern van zijn speech naar voren te brengen, hetgeen niet zonder resultaat uitbleef. De zoon van een Indonesische diaspora werd door het congres beloond met een onderscheiding voor ‘The Most Senior and Outstanding Diaspora’. Van de 23 deelnemende landen was Moestadja niet de enige die het zover heeft geschopt. “Er waren ook anderen die minister waren, ik geloof uit Maleisië en een ander buurland, meent Moestadja.” 

De bedoeling van het congres was om meer inzicht te krijgen op de Indonesische diaspora. Naar schatting wonen circa 8 miljoen Indonesiërs mondiaal verspreid, waarvan iets meer dan de helft zich permanent heeft gevestigd in het vreemd land en die nationaliteit hebben aangenomen. Deze cijfers nemen zelfs met enkele miljoenen toe wanneer ook de nazaten worden meegerekend. 

In zijn openingsspeech zei de Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono: “De Indonesische diaspora herbergt vele individuen die kunnen dienen als een bron van inspiratie voor ons allen.”

Terugkeer

Moestadja is geboren in Suriname, zijn vader en grootouders komen uit Indonesië. “Hij was een jongen van zes toen hij met zijn ouders meeging, vertelt Moestadja over zijn vader. “Hun werd voorgehouden dat ze de oversteek zouden maken - mijn grootouders dachten naar het eiland Sumatra - maar oversteek kan ook betekenen naar de andere kant van de wereld!” “Kolonialisme en misleiding is wat de contractarbeiders hebben ondergaan, noem maar ook drama, want ze wachtten op de belofte die nooit kwam.” Moestadja heeft het dan over de terugkeer van Indonesiërs die hier Javanen werden genoemd. In 1954 keerde de eerste groep terug, terwijl zijn grootouders in de jaren zestig als een van de laatste vertrokken. Daarvoor hadden ze moeten procederen tegen de Staat, vertelt Moestadja. “Ze mochten terug, mijn vader ook, maar die koos om te blijven. Want ondertussen had hij een gezin en die mocht niet mee omdat ze niet als contractarbeiders waren gekomen.”  Een ander land waar ook veel Indonesische contractarbeiders naar toe werden gebracht, was Nieuw Caledonië. Moestadja: “Het verschil met de nieuwe diaspora is dat wij zijn gebracht! En dit heb ik de mensen op het congres voorgehouden.” 

Potentie

Van zijn twee weken verblijf, was een week bedoeld voor vakantie, maar daarvan kwam weinig terecht. “Ik was na het debat en de onderscheiding aldoor bezig met de pers, zegt Moestadja. “Hun en het publiek heb ik voorgehouden dat ik als zoon van een Indonesische diaspora veel heb geleerd van de geschiedenis. Ik heb niet op het schip gewacht, maar heb mezelf hier opgebouwd. Ik ben in Suriname opgegroeid, heb mijn studie gedaan in Nederland en heb mijn roots in Indonesië. Ik noem mezelf een wereldburger!”    Het voorstel van Moestadja dat zo warm werd ontvangen, ging om een aanvang te maken met een studie en onderzoek naar de diaspora. Hij noemde het voorbeeld van China en India die nu een overzicht hebben op hun eigen diaspora. Indonesië zou die ook in kaart moeten brengen om de enorme potentie aan kennis, vaardigheden en kapitaal te weten bij de diaspora. De bedoeling van het congres was ook om na te gaan in hoeverre de diaspora over de gehele wereld met elkaar in contact staat en of er nog een binding is met het erfgoed en herkomstland. “Er is bijna geen informatie hierover, zegt Moestadja die pleitte voor een groot gezamenlijk onderzoek, met Indonesië als centraalpunt waaraan de verschillende diasporagemeenschappen worden gekoppeld. Wat hem betreft, wordt hij bijgestaan professor Ruben Gowricharn, een internationaal diaspora expert van Surinaamse origine. 

Monument

Het Diaspora Congres ontstond vorig jaar in Los Angeles uit een initiatief van ambassadeur Dino Patti Djalal, buitengewoon en gevolmachtigd ambassadeur van Indonesië en genomineerde kandidaat voor het komende presidentschap in 2014. Die kreeg het idee om middels een diasporabeleid de brain drain om te keren naar brain gain.  “Vanuit de Indonesische optiek wil men weten hoe men gebruik kan maken van de kennis buiten Indonesië voor de verdere ontwikkeling van het land, zegt Moestadja die zelf ook een omgekeerd proces heeft ingezet. Vanuit zijn M-Foundation en Stichting Jamu (Javaanse Muziek) is een voorstel gedaan aan de gouverneur van Yogyakarta voor een monument. “Er staat al hier een monument van aankomst op Mariënburg, nu willen we ook één in Midden-Java van de vertrekkende arbeider. Maar een monument alleen kan niet veel vertellen, daarom willen we ook een multifunctioneel gebouw erbij waarin men gegevens kan halen over Suriname en onze Javaanse bevolking. Het gaat dus niet alleen om erfgoed maar ook om de promotie van het land.” Volgens Moestadja komen de fondsen van een NGO in Jakarta. “Het idee is goed ontvangen, zegt hij. De streefdatum en de maker zijn hem inmiddels bekend. “2015 is haalbaar en Soeki Irodikromo is hiervoor aangezocht. Het is nu wachten op de gouverneur om de plek aan te wijzen.” 

Moestadja benadrukt dat dit alles een initiatief is van zijn stichting en niet van hem als minister van Biza. De van huis uit cultureel antropoloog heeft in de pijplijn een case studie van zijn ouders en een documentaire over de achtergebleven familie. “Dat laat zien hoe het hun is vergaan. Hebben de mensen geprobeerd om te komen? Ik wil dit weten.”  

“Een diasporabeleid is zinvol, zegt Moestadja. “Op dit moment ligt er een wetsontwerp bij de DNA, maar uit (etnische) politieke overwegingen zal dit nog een tijd duren.”