Als vast programma maakt de gamelan een nieuwe intrede

Het klinkt als muziek: holle metaalgeluiden in verschillende tonen. Maar komen die oosterse geluiden uit holle buizen of klokken? Bij de Indonesische ambassade wordt al enige tijd gamelanles verzorgd.

Als vast programma maakt de gamelan een nieuwe intrede

Het klinkt als muziek: holle metaalgeluiden in verschillende tonen. Maar komen die oosterse geluiden uit holle buizen of klokken? Bij de Indonesische ambassade wordt al enige tijd gamelanles verzorgd.

Uit De Ware Tijd van donderdag 27 maart 2014 door Charles Chang.

Daarvoor staat een originele Indonesische gamelan in een geluiddichte ruimte die fungeert als muziekklas.

Het grote verschil tussen een Indonesische en Surinaamse gamelan is misschien wel het feit dat de eerste gemaakt is van (geel)koper en de andere van sloopijzer. Indrukwekkend is dan de bonang, een rek vol geelkoperen keteltjes die glimmen als goud, terwijl de gong hangend op een versierde rek ook de aandacht trekt.  Voor het gemak zijn alle platen en ketels genummerd. Daardoor beweegt het hoofd van de cursist continu van aanwijsbord naar instrument om te kijken welk nummer volgt. Docent Joko Sarwono, de dhalang uit Solo, hoort meteen wie het fout doet. De naam gamelan is afgeleid van een oud Javaans woord gamel, dat handgreep of hamer betekent. Hoewel het om slaginstrumenten gaat, omvat een orkest ook snaarinstrumenten en bamboefluit, respectievelijk de rebab en suling. Een compleet orkest bestaat uit tien tot vijftien spelers. Gamelan is een samenspel en dat geeft het rijke geluid van deze eeuwenoude traditionele muziek uit Java. Het wordt beschouwd als een van de hoogst ontwikkelde muzikale vormen ter wereld. De herhaalde cycli van slagen eindigt steeds met een slag op de gong. Het ritme wordt aangegeven door de kendangspeler die met de tweezijdige drum ook het begin en einde van het muziekstuk aangeeft.

Geladen

Een goede Indonesische gamelan kan prijzig zijn. Met de aanschaf van de nieuwe zijn in Suriname nu vier van deze ‘potten’ instrumenten: één bij Indra Maju en Sana Budaya en twee bij de Indonesische ambassade. “De oude was een cadeau van president Suharto, de tweede president van Indonesië, vertelt ambassadeur Nur Rahardjo. “Het is één van de beste gamelans die er bestaat, vandaar dat ik mijn overheid heb overgehaald om een tweede te sturen: een goedkopere voor gamelanles. De duurdere is bestemd voor speciale gelegenheden. Die is zwaarder en van koper gemaakt, de goedkoopste zijn van geelkoper en daartussen heb je de middenklasse, gemaakt met een mix van die twee metalen.”  “En het verschil?” “Dat zit in het geluid en de prijs.” Bedragen noemt hij niet, maar volgens de ambassadeur kan een goede vijf keer zo duur zijn. Hij geeft wel een informatie prijs die recent na een halve eeuw boven water is gekomen. “Pak Joko heeft geconstateerd dat deze geladen is en magische kracht bezit!”  Volgens de traditie hoort elke gamelan een naam te krijgen. De oude heet Mega Mendung (Bewolkte Hemel), voor de nieuwe moet de ambassadeur nog een naam bedenken. “Bijna elke ambassade(98) of consulaat(32) heeft er één en in de Verenigde Staten heeft haast elke universiteit een gamelan, aldus de ambassadeur.  

Geen Javaan

De populairste gamelanmuziek zijn de Javaanse, Sundanese (West-Java) en Balinese. Die in Suriname volgt de Javaanse die onder invloed staat van protocollen uit de kraton en gebonden is aan een verhaal en traditie. De Sundanese is sereen en melodieus en wordt beïnvloed door de natuur, terwijl de Balinese uit dynamische ritmen bestaat. Een groot verschil tussen westerse muziek en de gamelan zijn niet alleen de klanken, maar ook de tonen - respectievelijk pentatonisch en diatonisch. Westerse muziek bestaat uit acht tonen, de gamelan telt zes, maar de vier ontbreekt (slendro). Er bestaat ook de zeven noten pelog met oneven intervallen, maar deze wordt in Suriname bijna niet gebruikt.  “Om de muziek goed aan te voelen tijdens de dans, moet je de muziek kennen, weet Mario Amatoeloes die van 1999-2004 in Yogyakarta verbleef voor zijn dansopleiding. Voor Amatoeloes die de basic heeft geleerd, is de gamelanles een opfrisser. “In Indonesië is gamelan voor de jongeren een sociale gelegenheid, hier heb je het juist sterk dat jongeren de cultuur niet willen leren. Want wat ga je ermee kunnen verdienen is vaak het argument.”  Voor een jonge mede-cursist is de les interessant maar ook extra moeilijk. “Ik versta ze niet, want ik ben geen Javaan. Maar op zo’n manier integreer ik in de Javaanse cultuur. Alleen kijken is niet genoeg, maar door zelf mee te doen krijg je er respect voor.” 

Vast programma

Volgens ibu Siti Asiyah, het nieuwe hoofd van de sociale en culturele aangelegenheden op de ambassade, behoort de gamelan tot één van de nieuwe programma’s voor het bevorderen van de bilaterale betrekkingen. Over de andere programma’s, dans en angklung, is al enige tijd sprake van grote successen, gezien de toenemende vraag naar optredens bij verschillende gelegenheden. Daarnaast zijn er nog de Indonesische en Javaanse taalcursussen. Over de gamelan wist Asiyah voorheen niet veel, maar nu neemt ze actief deel aan de lessen. “Er is grote vraag naar. Nu zijn er zes groepen verdeeld over twee dagen, maar als het moet komt er nog een dag bij.” Ambassadeur Rahardjo is blij met de aanwezigheid van pak Joko. “Daarvoor ben ik de heer Somohardjo dankbaar.” Echter, loopt het contract over een maand af. “Oh nee, we zorgen wel voor een plaatsvervanger, verzekert Rahardjo. “Gamelan wordt een vast programma, alleen heb ik een verzoek aan de mensen om het niet gauw op te geven. Tijdens Indofair laten we drie niveau’s optreden.”  

Bron: dWT / Charles Chang Bron: dWT / Charles Chang Bron: dWT / Charles Chang