‘Mantep’ Sopawiro opent deuren voor Surinaamse dhalangs

Boxel - Het lakon of verhaal aanpassen aan het land wist hij van tevoren, maar dat zijn performance hem nog een titel zou opleveren, kon bapak Sapto Sopawiro niet vooraf weten.

‘Mantep’ Sopawiro opent deuren voor Surinaamse dhalangs

Boxel - Het lakon of verhaal aanpassen aan het land wist hij van tevoren, maar dat zijn performance hem nog een titel zou opleveren, kon bapak Sapto Sopawiro niet vooraf weten.

Uit De Ware Tijd van vrijdag 13 juni 2014 door Charles Chang.

De vorige week keerde de dhalang terug uit Nederland waar hij enkele wayangvoorstellingen heeft gegeven.

Contactpersoon en organisatie in deze was de culturele organisatie Manggar Megar in Den Haag. Reeds bij aankomst op Schiphol werd Sopawiro verrast met een last minute ingelaste vierde voorstelling voor de volgende dag. Op 3 mei in Voices of Freedom, een spoken word evenement in het Vallianttheater, stond de senior reeds ingedeeld in het programma.

“Dat was een voorstelling van anderhalf uur en geheel in het Nederlands, want de zaal bestond alleen uit bakra’s,” vertelt Sopawiro. Met de titel van het stuk, ‘Mister Hit’, verwees hij naar Hitler. “Aan het eind overwint het goede en daarom vieren wij 5 mei in Nederland. Zo heb ik iets over de Tweede Wereldoorlog verteld via de wayang.” 

Nadien had Sapto nog twee weken de tijd voor het volgend optreden. Die tijd besteedde hij aan bezoeken afleggen en oefenen met Surinaamse Javaanse gamelangroepen. “Maar mensen kwamen ook naar me toe met vragen over de rituelen. Ze hebben het vroeger geleerd van de ouderen maar men weet niet alles en dat heb ik ze allemaal verteld: over de rituelen bij zeven maanden zwangerschap (mitoni), geboorte, huwelijk en dood en de betekenis van alle gerechten van de slametan.”

Het Gamelanhuis

De kelir of het scherm was veel kleiner dan gewend, maar daarmee bespaart men in Nederland op de vervoerskosten. Op 18 mei kreeg Sopawiro de eer om op te treden in Het Gamelanhuis te Amsterdam. “Dat was een oud depot van de VOC dat nu tot een oefen- en voorstellingslocatie is omgebouwd voor alle Amsterdamse Javaanse, Balinese en moderne gamelangroepen. Het verhaal heette ‘Petruk wordt Koning’, een nieuwe versie, aangepast aan de huidige situatie in de wereld. Dat kon ik doen omdat ik elke dag naar het nieuws keek.” 

Evenals de Surinaamse versie van ‘Petruk wordt Koning’ gebruikte Sopawiro ook de dollar- en eurotekens aan een wayangstok, maar de term f..ck you mocht hij van de organisatie niet gebruiken. “Men wilde hiermee kritiek voorkomen; in plaats daarvan moest ik zeggen ‘godverdrietig’! “Nog nooit eerder was er een Surinaams Javaanse wayangvoorstelling gehouden in Het Gamelanhuis, wel een Indonesisch Javaanse i.v.m. het 25-jarig jubileum van een van de gamelangroepen aldaar, gamelan ensemble Wiludyeng, omdat Nederland geen dhalangs meer heeft (…​)”

Tong Tongfair 2014

Een zaal met vierhonderdman was misschien niet Sopawiro’s grootste uitdaging, maar met zijn optreden op 31 mei in de 56ste editie van de Tong Tongfair - Europa’s grootste Aziatische fair in Den Haag - opende hij de deuren voor andere Surinaamse dhalangs. “Voorheen waren er wel dhalangs, maar dan uit Indonesië. Dankzij Manggar Megar kon ik als eerste Surinaamse Javaanse wayangpoppenspeler optreden - in de toekomst kunnen anderen volgen. Dat heeft een lid van de organisatie mij verteld.” De één uur durende show met Surinaamse gamelan deed hij ditmaal meertalig, “omdat er overwegend Indo’s en Nederlanders in de zaal waren.” 

Theater De Vaillant

Het lakon de volgende dag in het Vallianttheater deed hij overwegend in het Javaans voor het Javaanse publiek. Alleen de gara-gara of het tweede gedeelte was meertalig. “Daarin wilde de pesindhen of zangeres mij tot viermaal toe uitdagen. Ze zingt dan iets waarop ik het senggai of weerwoord op een fijne manier teruggeef. Dit is om het publiek te vermaken want voor hun heeft het vaak een schuine bedoeling, maar ik stopte bij de vierde keer, want ik moest letten op de tijd. In Nederland is men strak daarmee. Een andere lering is ook hoe de voorstelling kort te houden.” 

Sopawiro’s voorstellingen vloeit voort uit een dynamisch optreden vorig jaar in het Laaktheater toen hij op doorreis was naar Indonesië. In het land van oorsprong kreeg hij de titel van romo, nu in Den Haag kreeg er nog één bij. Sopawiro: “Alle voorstellingen waren op Youtube te volgen en aan de hand daarvan heeft een dhalang in Indonesië gebeld naar Manggar Megar. Die gaf mij toen de titel van mantep” (redactie: Lord in het Engels).