Surinaams Javaanse Gamelanmuziek in Omaha, Nebraska USA

Een reisverslag van R. Harrie Djojowikromo en Orlando Kromopawiro tijdens hun verblijf in Omaha van 11 t/m 22 november 2005.

Surinaams Javaanse Gamelanmuziek in Omaha, Nebraska USA

Een reisverslag van R. Harrie Djojowikromo en Orlando Kromopawiro tijdens hun verblijf in Omaha van 11 t/m 22 november 2005.

dinsdag 27 juni 2006 - Surinaams Javaanse Gamelanmuziek in Omaha, haast onvoorstelbaar. Maar uiteindelijk toch uniek dat deze Surinaams Javaanse culturele muziek tot aan de andere kant van de Wereld wordt beoefend en ook aldaar zal voortleven. Uniek omdat deze gamelanmuziek vanaf november 2004 haar tweede tehuis buiten Suriname in Omaha USA heeft gekregen. In Nederland was dat omstreeks in 1978. Sinds april 2005 heeft deze culturele muziek ook de belangstelling gekregen van de Universiteiten in Kansas City, San Fransisco en Detroit.

Ook uniek omdat de Surinaams Javaanse gamelaninstrumenten omstreeks 1912/1914 door enkele opkomende Javaanse (contractarbeiders) gamelan muziekbeoefenaars werden ontwikkeld en gemaakt. In feite uit protest doordat slechts een select gezelschap op de Gemalen Gedih instrumenten te plantage Mariënburg in het district Commewijne mochten spelen. Niet geselecteerden mochten dus niet op de Gamelan Gedih instrumenten spelen.

De Surinaams Javaanse Gamelaninstrumenten waren en enigst in haar soort die uit eigen creatie door eerder genoemde muziekbeoefenaars werden geproduceerd! Heel jammer was, dat de Gamelanmuziek in de loop der jaren op één niveau, met hier en daar enkele variaties, was gebleven en de culturele muzikale overdracht slechts volgens de methode van, één op één heeft plaatsgevonden. Daarnaast ging het vooral om het kunnen spelen van de gamelaninstrumenten/-muziek en niet om de verdere ontplooiing of ontwikkeling ervan.

De uitnodiging

Door de Creighton Universiteit Department of Fine & Performing Arts, Omaha Nebraska USA.

Orlando en ik werden uitgenodigd door Mevrouw Professor Doctor Marilyn Kielniarz (Hoofd van het Departement) om:

  1. Instructies te verzorgen aan de leden van de Surinaams -Javaanse gamelangroep van Creighton University om de Surinaamse Javaanse gamelanmuziek dynamischer te kunnen bespelen.

  2. Informaties te geven over het ontstaan en 'ontwikkelingen' van de Surinaams - Javaanse gamelan instrumenten en muziek aan 4e jaar Muziekstudenten. Tevens hierbij de Javaanse Immigratie te betrekken.

  3. Verder ook aan individuele – en/of in groepen de gamelanlessen/instructies te verzorgen. Alsook workshops te geven aan belangstellenden.

  4. Tot slot samen en ter afsluiting van ons bezoek, samen met Dr. Marilyn een thematisch en geïntegreerd Indonesische (uit Solo) en Surinaams – Javaanse gamelan concert op 20 november 2005 te presenteren met Marilyn een thematische en geïntegreerde gamelan (Indonesische en Surinaamse Javaanse) concert te verzorgen, met een verhaal verstelster, zang en dans erbij. Het concert werd genoemd: A gamelan story The sound of Home.

Als Surinaams – Javaanse ghending werd de Jalan Jalan gekozen en gezongen door miss Jackie Uptagrophe en Dr. Michael Jurgensmeier (docent). De Jalan Jalan werd in het Engels geschreven door Raesha Svatora. Suling and fluit: Jaclyn Price.

Deze uitnodiging stond niet op zichzelf. Want voordat het voorstel van uitnodiging door de Universiteit werd goedgekeurd, was er een lange periode van voorbereiding en de nodige Surinaams – Javaanse gamelanlessen en onderzoeksactiviteiten voorafgegaan. Maar allereerst de hoofdpersonen van dit project voorstellen.

Mevrouw Marilyn Kielniarz; Professor Dr. in Music bij de Creighton University Omaha - Nebraska, USA. Studeerde af bij de Northwestern University in Evanston USA, in 1979 als Bachelor, in 1980 als Master en in 1984 als Doctor of Music. Voorts tal van functies op het gebied van muziek in de regio Nebraska, Kansas, Missouri and Iowa. Haar passie voor Indonesische Gamelan dateerde sinds het jaar 1978. In 1982 een compleet set Gamelan Gedih Slendro en Pèlok aangeschaft tbv de Creighton University. Ook studeerde zij vanaf dien tot 2003, 2 maal per jaar de Indonesische gamelanmuziek bij de Gamelanmuziek Academie in Surakarta(Solo) Indonesië. Sinds april 2003 breidde zij haar kennis en kunde uit met de Surinaams -Javaanse gamelanmuziek, alsook een onderzoek ernaar verricht over het ontstaan van de Surinaams – Javaanse gamelan muziekinstrumenten. Zij begeleidde en gaf lessen aan twee gamelan muziekgroepen bij de Creighton University. Bij de afdeling Performing & Fine Arts, zijn er twee gamelangroepen actief. Zij beoefenen sinds 1997 de Indonesiche en de Surinaams Javaanse gamelanmuziek sinds november/december 2004. Marilyn speelde zelf alle instrumenten behalve de kendang.

Orlando Kromopawiro; in het dagelijks leven werkzaam als Medewerker Vastgoedonderhoud & Ontwikkeling bij een Bouwfederatie in Den Haag. Zijn passie voor gamelanmuziek begon al op jeugdige leeftijd. Zijn kennis en kunde op het gebied van de Surinaams – Javaanse gamelanmuziek had hij in fasen en met veel geduld overwegend in Nederland verworven en geprofessionaliseerd. Om zijn theoretische kennis te verbreden volgde hij bij de Indonesische Ambassade de Indonesisch gamelanmuzieklessen. De muzieknoten Indonesische gamelan te kunnen schrijven was een onderdeel ervan. Daardoor had (en nog steeds) hij voor ca 70 –80 % van de Surinaams – Javaanse gamelanmuziek of ghending in muzieknoten kunnen overschrijven. Belengrijk voor hem om op deze de instructies/lessen die hij verzorgde aan belangstellenden om gamelaninstrumenten te kunnen bespelen . Voorts volgde hij lessen in Wereldmuziek te Utrecht waardoor hij de bevoegdheid heeft ontleend om onder andere gamelanmuzieklessen te kunnen geven.

Door de vele praktijkjaren is Orlando opgegroeid tot een allround gamelan muzikant, alsook jarenlange ervaring opgedaan als Surinaams – Javaanse gamelan Instructeur/leraar.

Door een groep senioren gamelanmuzikanten (Pandjah Wijogòh) heeft hij zijn 2e (artiesten) naam Hardjo Prayitna met recht gekregen. Zijn streven is; een Gamelan en Dans Instituut op te kunnen richten. Hij is al aardig op de goede weg.

R. Harrie Djojowikromo; in het dagelijks leven als Zelfstandig Organisatie en Personeelsadviseur. Zijn passie voor gamelanmuziek, voornamelijk de geschiedenis over het ontstaan van de Surinaams – Javaanse gamelaninstrumenten begon omstreeks 1956. Door veel te vragen aan gamelanmusici/kenners, Bapaks Dalangs en enkele bekende Lèdèhs (Javaanse beroepsdanseressen), te noteren en relevante informaties te verzamelen. Had in de populaire explosieve jaren (1958/1960) van de gamelanmuziek en dans o.a.; Ludruks (cabaret) en Andé Andé Lumuh (theater achtige opvoeringen), getracht via bekende Javaanse politici in Suriname en het cultureel en muziek Instituut CCS de gamelanmuziek volgens educatieve methodieken te doen overdragen. Hierdoor zouden door Javaanse jongere generaties en door belangstellenden gemakkelijk en volgens reguliere wijze gamelanmuzieklessen gevolgd kunnen worden. Hetgeen ook de interesse voor deze Surinaams – Javaanse gamelanmuziek zou kunnen worden bevorderd.

Helaas op alle fronten, weinig respons gekregen. Met onderbreking van enkele jaren, is hij steeds de ontwikkelingen van de Surinaams – Javaanse gamelanmuziek cultuur blijven onderhouden/volgen door die schriftelijk vast te leggen. Hij bespeelt het muziekinstrument, de kendang.

Wat hebben wij kunnen bereiken!

Orlando en ik hebben kunnen realiseren dat de Surinaams -Javaanse Gamelanmuziek:

Ten eerste sinds januari 2005 als Wereldmuziek op de Wereldmuzieklijst bij de Creighton University (CU) werd geregistreerd en erkend. De CU heeft daarover haar alleenrecht en zal doen vermelden in het Wereldmuziekregister in USA. Ten tweede conform EDUCATIEVE Methodieken bij de CU onderwezen worden, m.a.w. iedereen kan bij de CU naar eigen keuze een gamelan instrument les verkrijgen en leren bespelen. Alsook in groepsverband. Ten derde Surinaamse Javaanse gamelanmuziek-, geschiedenis en cultuur opgenomen worden in een Module Culturele Muziek (World People Music) als verplichte module bij de faculteit Music, Performing and Fine Arts. Orlando’s bijdragen, technisch gedeelte Surinaams -Javaanse gamelanmuziek inclusief muzieknoten schrift.

Mijn bijdragen, mede schrijven van een 'Paper' over het ontstaan van de Surinaamse Javaanse gamelan instrumenten, geschiedenis en achtergrondinformatie over het ontstaan van de Surinaamse – Javaanse gamelaninstrumenten en overige relevante onderwerpen.

Deze drie waren/zijn onze vragen toen wij in 2003 gevraagd werden door Marilyn om onze bijdragen te leveren bij haar onderzoek naar de geschiedenis van de Surinaamse-Javaanse gamelaninstrumenten, muziek en - cultuur. Deze drie waren uiteindelijk onze eigen doelen.

Ten vierde - "is dan het gevolg ervan"- dat Orlando en ik m.i.v. november 2005 als vaste externe gasten op kosten van de CU Departement Performing & Fine Arts gevraagd kunnen worden om; gamelanmuziek instructies,- lezingen/informaties en -workshops te verzorgen. Tevens de Gamelangroep van de CU in Omaha verder te instrueren om te kunnen spelen op de niveaus: 1 (basis), 2(basis plus versnellen en terug naar luister muziek) en 3 (1, 2 plus begeleiden van zang en dans). Orlando, Marilyn en ik werden ook door het plaatselijke Radiostation geïnterviewd. De Video/DVD opnamen van het Gamelanconcert op 20 november 2005, werden omstreeks december 2005 ook door het plaatselijke TV station vertoond.

Al deze voorbereidingen vanaf juni 2003 hadden Orlando en ik geruisloos, op bescheiden niveau maar zeer actief en intensief verricht. Wij hadden dezelfde gedachten, wensen en doelen, en streefden ernaar dat alle partijen over de eindresultaten tevreden konden zijn.

De aanleiding.

Marilyn kwam eind 2002 tijdens haar bezoek bij tropisch museum Amsterdam en tijdens een gamelan festival in Jakarta (zij was op de heenreis naar Surakarta(Solo) voor haar jaarlijkse Indonesische gamelanlessen) te weten dat er nog een andere soort gamelanmuziek bestaat. Namelijk de Surinaams -Javaanse gamelanmuziek. Terug in Omaha informeerde zij via mevrouw Silvia Gooswit in Nederland en Hillary de Bruin (hoofd culturele zaken en Surinaamse museum) of zij in Nederland contactpersonen wisten die veel over de Surinaamse Javaanse gamelan konden vertellen. Marilyn kreeg de naam van bapak Salimin Mangoendimedjo en adres in Den Haag.

Zij schreef een brief aan bapak Salimin. Deze schakelde mij in om de zaak verder in behandeling te nemen, de gewenste informaties te geven en de verdere contacten te onderhouden. Voor mij de gelegenheid om Orlando Kromopawiro hierin actief te betrekken en hem naar voren te schuiven. Ik verrichte de intensieve contacten, verdere afspraken en t/m ontvangst toespraak op 3 maart 2003 tijdens het bezoek van Marilyn. Na de toespraak gaf ik haar mijn opgestelde samenvatting over het ontstaan van de Surinaams - Javaanse gamelaninstrumenten en bevat tevens enkele aanknopingspunten. Deze gebruikte zij als een soort leidraad t.b.v. haar speurtocht over de Surinaams -Javaanse gamelan in Suriname in maart 2003.

Omstreeks begin april 2003 ontving ik een E-mail bericht van Marilyn met de vraag of ik haar behulpzaam zou willen zijn haar de nodige/relevante informaties t.b.v. haar onderzoek over het ontstaan van de Surinaams -Javaanse gamelan instrumenten te geven. Ik bevestigde dat, wel met de drie eerder vermelde vragen/verzoeken te doen realiseren. Zij ging akkoord mee en daarna ging alles als een stroomversnelling.

Gevolg en effecten daarvan: voorgesteld om ook een complete set Surinams –Javaanse gamelaninstrumenten aan te schaffen t.b.v. de gamelangroep bij de CU in Omaha. Tevens Orlando voorgedragen als gamelaninstructeur. Op grond hiervan kreeg Marilyn in NL ook privé de gamelanlessen van Orlando. Van mij en Orlando kreeg Marilyn muziekcassette bandjes en CD’s met bekende Surinaamse - Javaanse gamelan ghendings(liederen). Tussen Marilyn en ik ontstond vanuit een goede samenwerkingsverband een hechte vriendschapsband. Zo ook met Orlando. Sinds 2004 vormden wij drie één TEAM.

Resultaten

Eerste resultaat was: het schrijven/samenstellen van een paper: " We long for our villages: the gamelan tradition of Surinam". Mijn historische informatie werden hierin verwerkt.

Orlando verzorgde de technische aspecten van de Surinaamse - Javaanse gamelanmuziek in muzieknoten geschreven en over de structuur gamelanmuziek en de combinatie opstelling van de gamelaninstrumenten. Deze paper werd/wordt als dictaat gebruikt t.b.v. de module gamelan World People Music bij de Creighton University in Omaha.

Tweede resultaat was/is: Amerikaanse gamelangroep bestaande uit werkende mannen, vrouwen en studenten die Surinaamse - Javaanse gamelanmuziek bespelen en blijven beoefenen. Alsook concerten en presentaties verzorgen; niet alleen bij de CU concert en theaterzaal maar ook o.a. bij Het Holland Cultureel Centrum in Omaha en bij de Universiteit in Kansas City begin 2005.

Onze ervaringen

Op zaterdag 12 november 2005, na kennismaking bij CU met de hele Staff Music, Performing & Finearts en de leden van de gamelangroep, konden wij de Indonesische en de Surinaams -Javaanse gamelanmuziek gespeeld door de groep ernaar luisteren en bewonderen. De Indonesische gamelanmuziek beheersten zij al ruim 4 jaren . De Surinaamse - Javaanse slechts 6-8 maanden. Wij waren onder de indruk van hun opvoering. Wel nog de basis, maar zeer knap om in korte tijd via Video beelden (opgenomen door Marilyn in NL), Muziek cassette bandjes, CD’s (van Orlando en ik) en Gamelan muzieknoten van Orlando.

Tijdens hun gamelanmuziek spel maakte ik de nodige aantekeningen en Orlando de Video opnamen. Daarna gaf Orlando enige uitleg over hun wijze van gamelanspel. De basis volgens de Indonesische muziekpatronen was acceptabel. Maar volgens de Surinaamse -Javaanse gamelanmuziek die meer dynamische en ritmische patronen heeft, zal de groep de komende dagen de Surinaamse Javaanse gamelan actiever moeten beoefenen. Ook omdat de groep niet alleen gamelan instructies in het algemeen zullen krijgen en om dynamischer te kunnen de instrumenten te kunnen bespelen, maar tevens gericht op het Concert van zondag 20 november 2005. Het muzikale resultaat op die dag zal moeten zijn, dat er een duidelijke verschil tot uitdrukking zal moeten komen tussen de klassieke opvoering van de Indonesische - en de dans -ritmische Surinaamse -Javaanse gamelanmuziek opvoering.

Om te laten zien en horen op welke wijze de Ritmische Surinaamse -Javaanse gamelanmuziek diende te worden gespeeld, deden wij het voor. Orlando bespeelde de PENEROOS, Marilyn de BONANG en ik de KENDANG, de overige instrumenten door de leden van de groep. Dezelfde ghendings die ze daarvoor hadden opgevoerd te weten; Kebo Giroh, Sampak, Klentèngan en Jalan Jalan, hadden wij toen wederom gespeeld volgens de Surinaamse Javaanse ritmische patronen. Ineens klonk hun eigen Surinaamse Javaanse gamelanspel, heel anders. De groep en aanwezigen hadden het verschil van spelen en klanken duidelijk gemerkt en beleefd. Zij waren enthousiaster geworden, en vroegen Marilyn om op deze zaterdag 12 november 2005 de Surinaamse Javaanse gamelan zoals zij nu hadden gespeeld en gehoord een uur langer te kunnen en mogen beoefenen. Daarnaast of wij de komende dagen hun individueel en/of in groepen overdag en in de vooravond tot ca 20.00 uur extra gamelanlessen/instructies wilden geven. Daarvoor waren wij uitgenodigd en gekomen, dus waarom niet.

Marilyn, Orlando en ik stelden samen een oefenrooster op en ook gericht op het komend Gamelan Concert op 20 november 2005. Ook hadden wij een studente gevraagd om de Ghending Jalan Jalan een Engelse tekst van te schrijven. De ghending werd toen beoefend en tijdens het concert gezongen door een Studente en een Muziekdocent/professor.

De gamelangroep in Omaha bestaat uit zowel studenten als werkende personen w.o.; twee professoren tevens docenten, een gepensioneerde, een tandarts tevens piloot, een juriste, een laatste jaar Japanoloog tevens computerkunde, een laatste jaar muziekstudent tevens MBA-er, en een arbeidsmarkt deskundige.

Wij gaven ook lezingen over het ontstaan en ontwikkelingen gedurende eerste 20 jaren van de Surinaamse -Javaanse gamelaninstrumenten en muziek cultuur aan 4e jaar’s muziekstudenten bij CU, Performing & Fine Arts. Ook onder andere over het leven en wonen van de Javaanse contractarbeiders in de Plantages.

Het Thematisch Concert gaf in vogelvlucht het Javaanse Immigratieverhaal en een Gamelan Muzikale reis/overdracht (diaspora) vanuit Indonesisch Gamelan stijl, de ontwikkeling van de Surinaamse -Javaanse gamelan en populariteit in Suriname en in Nederland . Uiteindelijk belandde de Surinaamse -Javaanse Gamelanmuziek bij de Creighton Universiteit in Omaha Nebraska USA en aldaar haar 3e thuisbasis gevonden. Tevens vermeld\geregistreerd als Wereld Volksmuziek per januari 2005 bij de CU. En bovenal, aldaar de Surinaamse -Javaanse gamelan onderwezen kan worden.

Alle belangrijke personen waren tijdens het Concert aanwezig, te weten: de President en decaan van de CU en één van de Sponsor van de CU Performing & Fine Arts. Van Marilyn kregen wij de volgende dag te horen dat zij allen zeer tevreden en onder de indruk waren van de prestaties van de CU gamelangroep om binnen één week de Surinaamse -Javaanse gamelanmuziek op die wijze te kunnen bespelen. De President, de Decaan, het Departement Performing and Finearts en de Sponsor waren positief en de mogelijkheden te bezien om Orlando en ik wederom uit te nodigen om de Surinaamse -Javaanse Gamelanmuziek instructies aan de CU Gamelangroep in Omaha en nieuwe gamelan muziekstudenten te kunnen verzorgen.

Voor het eerstvolgende Gamelan Concert samen met ons, gaven wij aan Marilyn het idee om de Dans Balletgroep van CU, Performing & Fine Arts ook te betrekken. Dus balletdanseressen als hemelnimfen tijdens een dansopvoering van GATOTKACA Prins van PRINGONDANI.

Tot onze verrassing kregen wij één dag voor ons vertrek van Marilyn te horen dat wij, vanaf november 2005 voor altijd als vaste externe personen die door de CU Departement Performing & Fine Arts kunnen worden uitgenodigd naar Omaha te komen om informaties en instructies over de Surinaamse -Javaanse Gamelanmuziek te verzorgen.

Om de module World People Music onderdeel Surinaamse -Javaanse Gamelanmuziek te blijven actualiseren, had zij mij geregistreerd als vaste externe medewerker en Orlando als Gamelan Instructeur bij de CU het Departement Performing & Fine Arts in Omaha.

Orlando en ik zijn zeer tevreden met onze behaalde resultaten en die schenken wij aan de oude Gamelan Cracks ‘pionieren’ die in Suriname wonen en enkelen die in Nederland zijn!

Harrie Djojowikromo.

(ook namens Orlando Kromopawiro)

Zoetermeer/Den Haag, 27 juni 2006.

Copyright R.H. Djojowikromo, Zoetermeer. Juni 2006.